.
Τακης Χρηστιδης
ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΕΓΕΠ και την εγκύκλιο του ΕΟΔΥ
(δεν είναι ΦΕΚ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΟΣ ΩΣΤΟΣΟ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ )
Τις τελευταίες ημέρες διακινήθηκε σύσταση δημόσιας υγείας σχετικά με την πικροδάφνη (Nerium oleander), η οποία κοινοποιήθηκε από τον ΕΟΔΥ προς το ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και αφορά κυρίως σχολικούς χώρους και χώρους όπου βρίσκονται παιδιά. Η σύσταση επισημαίνει ότι η πικροδάφνη είναι τοξικό φυτό σε περίπτωση κατάποσης, καθώς περιέχει καρδιακές γλυκοσίδες όπως oleandrin και neriin. Η επιστημονική αυτή παρατήρηση είναι γνωστή στη βοτανική και την τοξικολογία εδώ και δεκαετίες (ΕΛΛΑΔΑ – ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΕΟΔΥ).
ΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΑΤΑΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Στην Ελλάδα τα περιστατικά δηλητηριάσεων από φυτά καταγράφονται κυρίως από το ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ «ΑΓ. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ», το οποίο λειτουργεί ως εθνικό σημείο αναφοράς.
Τα ετήσια στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί για τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν ότι:
• Το σύνολο των κλήσεων στο Κέντρο Δηλητηριάσεων είναι περίπου 30.000–35.000 περιστατικά ετησίως.
• Από αυτά, 5–10 % αφορούν φυτά γενικά.
• Δηλαδή περίπου 1.500–3.000 περιστατικά ετησίως σχετίζονται με όλα τα φυτά μαζί.
Όμως μέσα σε αυτά τα περιστατικά περιλαμβάνονται:
• καλλωπιστικά φυτά
• μανιτάρια
• αγριόχορτα
• φυτοφάρμακα
• κατάποση φύλλων από παιδιά.
Η πικροδάφνη δεν εμφανίζεται ως σημαντική κατηγορία περιστατικών στις ετήσιες συγκεντρωτικέες εκθέσεις
Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΙΚΗ.
Η ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΡΙΖΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ.
Στη ΓΑΛΛΙΑ.το Υπουργείο Παιδείας έχει εκδώσει οδηγό ασφάλειας για παιδικές χαρές και σχολικές αυλές, όπου αναφέρεται ότι ορισμένα φυτά – μεταξύ αυτών και η πικροδάφνη – πρέπει να αποφεύγονται σε χώρους παιχνιδιού παιδιών. Η οδηγία αφορά συγκεκριμένα σχολικά περιβάλλοντα και παιδότοπους και όχι το σύνολο του αστικού πρασίνου (ΓΑΛΛΙΑ – MINISTÈRE DE L’ÉDUCATION NATIONALE – GUIDE “LES AIRES DE JEUX”).
Στη ΓΕΡΜΑΝΙΑ,το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Εκτίμησης Κινδύνου αναφέρει ότι περίπου 10–15% των κλήσεων προς τα κέντρα δηλητηριάσεων σχετίζονται με φυτά, ενώ περίπου 80% των περιστατικών αφορούν παιδιά μικρής ηλικίας. Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες και αντιμετωπίζονται με ενημέρωση και πρόληψη, όχι με απομάκρυνση φυτών από το αστικό περιβάλλον (ΓΕΡΜΑΝΙΑ – BUNDESINSTITUT FÜR RISIKOBEWERTUNG – BFR).
Στο ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ .η Royal Horticultural Society επισημαίνει ότι τα περισσότερα φυτά που χαρακτηρίζονται τοξικά είναι επικίνδυνα μόνο εάν καταναλωθούν σε σημαντική ποσότητα και ότι οι σοβαρές δηλητηριάσεις από φυτά είναι εξαιρετικά σπάνιες. Η βασική οδηγία είναι η εκπαίδευση των παιδιών να μην καταναλώνουν φυτά και η ενημέρωση των πολιτών (ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ – ROYAL HORTICULTURAL SOCIETY – RHS).
Στην ΙΣΠΑΝΙΑ,η πικροδάφνη αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα φυτά αστικού πρασίνου, ιδιαίτερα σε αυτοκινητόδρομους και δημόσιες φυτεύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις δήμοι εξετάζουν την αντικατάστασή της σε σχολικούς χώρους, αλλά δεν υπάρχει γενική απαγόρευση του φυτού σε εθνικό επίπεδο (ΙΣΠΑΝΙΑ – AYUNTAMIENTO DE MADRID – MUNICIPAL GREEN SPACE GUIDELINES).
Στην ΙΤΑΛΙΑ ,η πικροδάφνη χρησιμοποιείται εκτεταμένα σε έργα αστικού πρασίνου λόγω της μεγάλης αντοχής της σε ξηρασία, αλατότητα και ατμοσφαιρική ρύπανση. Οι οδηγίες δημόσιας υγείας περιορίζονται κυρίως σε προληπτικές συστάσεις για χώρους παιδιών (ΙΤΑΛΙΑ – REGIONE EMILIA-ROMAGNA – MANUALE ALBERATURE URBANE).
Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΗΣ: ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΕ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΑΖΙΚΗ ΕΚΡΙΖΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ.
Η πικροδάφνη αποτελεί χαρακτηριστικό φυτό της μεσογειακής χλωρίδας και εμφανίζεται στο φυσικό και πολιτισμικό τοπίο της Μεσογείου εδώ και αιώνες. Οι πρώτες συστηματικές καταγραφές φυτών της περιοχής πραγματοποιήθηκαν από τον Θεόφραστο στο έργο Περί Φυτών Ιστορία, το οποίο θεωρείται θεμέλιο της επιστημονικής βοτανικής (ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ – ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ – “ΠΕΡΙ ΦΥΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ”).
Η πικροδάφνη δεν είναι το μοναδικό φυτό με τοξικές ιδιότητες. Στη φύση υπάρχουν εκατοντάδες φυτά που περιέχουν φυσικές τοξίνες ως μηχανισμό άμυνας. Παραδείγματα τέτοιων ειδών είναι το
ΚΩΝΕΙΟ (CONIUM MACULATUM),
η ΔΑΚΤΥΛΙΤΙΔΑ (DIGITALIS PURPUREA),
ο ΡΙΚΙΝΟΣ (RICINUS COMMUNIS),
το ΑΚΟΝΙΤΟ (ACONITUM NAPELLUS),
ο ΜΑΝΔΡΑΓΟΡΑΣ (MANDRAGORA OFFICINARUM)
ο ΥΟΣΚΥΑΜΟΣ (HYOSCYAMUS NIGER).
ΠΛΗΘΟΣ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ
Οι ουσίες αυτές αποτελούν φυσικούς μηχανισμούς άμυνας των φυτών απέναντι σε ζώα και έντομα και αποτελούν μέρος της βιοποικιλότητας των οικοσυστημάτων (ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ – EUROPEAN FOOD SAFETY AUTHORITY – EFSA – PLANT TOXINS REPORTS).
Η ΦΥΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΜΕΝΗ.
____________________
ΠΙΚΡΟΔΑΦΝΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΕΓΕΠ και την εγκύκλιο του ΕΟΔΥ
(δεν είναι ΦΕΚ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΟΣ ΩΣΤΟΣΟ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ )
Τις τελευταίες ημέρες διακινήθηκε σύσταση δημόσιας υγείας σχετικά με την πικροδάφνη (Nerium oleander), η οποία κοινοποιήθηκε από τον ΕΟΔΥ προς το ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και αφορά κυρίως σχολικούς χώρους και χώρους όπου βρίσκονται παιδιά. Η σύσταση επισημαίνει ότι η πικροδάφνη είναι τοξικό φυτό σε περίπτωση κατάποσης, καθώς περιέχει καρδιακές γλυκοσίδες όπως oleandrin και neriin. Η επιστημονική αυτή παρατήρηση είναι γνωστή στη βοτανική και την τοξικολογία εδώ και δεκαετίες (ΕΛΛΑΔΑ – ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ – ΕΟΔΥ).
ΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΑΤΑΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Στην Ελλάδα τα περιστατικά δηλητηριάσεων από φυτά καταγράφονται κυρίως από το ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ «ΑΓ. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ», το οποίο λειτουργεί ως εθνικό σημείο αναφοράς.
Τα ετήσια στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί για τις τελευταίες δεκαετίες δείχνουν ότι:
• Το σύνολο των κλήσεων στο Κέντρο Δηλητηριάσεων είναι περίπου 30.000–35.000 περιστατικά ετησίως.
• Από αυτά, 5–10 % αφορούν φυτά γενικά.
• Δηλαδή περίπου 1.500–3.000 περιστατικά ετησίως σχετίζονται με όλα τα φυτά μαζί.
Όμως μέσα σε αυτά τα περιστατικά περιλαμβάνονται:
• καλλωπιστικά φυτά
• μανιτάρια
• αγριόχορτα
• φυτοφάρμακα
• κατάποση φύλλων από παιδιά.
Η πικροδάφνη δεν εμφανίζεται ως σημαντική κατηγορία περιστατικών στις ετήσιες συγκεντρωτικέες εκθέσεις
Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΛΟΓΙΚΗ.
Η ΓΕΝΙΚΗ ΕΚΡΙΖΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ.
Στη ΓΑΛΛΙΑ.το Υπουργείο Παιδείας έχει εκδώσει οδηγό ασφάλειας για παιδικές χαρές και σχολικές αυλές, όπου αναφέρεται ότι ορισμένα φυτά – μεταξύ αυτών και η πικροδάφνη – πρέπει να αποφεύγονται σε χώρους παιχνιδιού παιδιών. Η οδηγία αφορά συγκεκριμένα σχολικά περιβάλλοντα και παιδότοπους και όχι το σύνολο του αστικού πρασίνου (ΓΑΛΛΙΑ – MINISTÈRE DE L’ÉDUCATION NATIONALE – GUIDE “LES AIRES DE JEUX”).
Στη ΓΕΡΜΑΝΙΑ,το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Εκτίμησης Κινδύνου αναφέρει ότι περίπου 10–15% των κλήσεων προς τα κέντρα δηλητηριάσεων σχετίζονται με φυτά, ενώ περίπου 80% των περιστατικών αφορούν παιδιά μικρής ηλικίας. Οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ήπιες και αντιμετωπίζονται με ενημέρωση και πρόληψη, όχι με απομάκρυνση φυτών από το αστικό περιβάλλον (ΓΕΡΜΑΝΙΑ – BUNDESINSTITUT FÜR RISIKOBEWERTUNG – BFR).
Στο ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ .η Royal Horticultural Society επισημαίνει ότι τα περισσότερα φυτά που χαρακτηρίζονται τοξικά είναι επικίνδυνα μόνο εάν καταναλωθούν σε σημαντική ποσότητα και ότι οι σοβαρές δηλητηριάσεις από φυτά είναι εξαιρετικά σπάνιες. Η βασική οδηγία είναι η εκπαίδευση των παιδιών να μην καταναλώνουν φυτά και η ενημέρωση των πολιτών (ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ – ROYAL HORTICULTURAL SOCIETY – RHS).
Στην ΙΣΠΑΝΙΑ,η πικροδάφνη αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα φυτά αστικού πρασίνου, ιδιαίτερα σε αυτοκινητόδρομους και δημόσιες φυτεύσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις δήμοι εξετάζουν την αντικατάστασή της σε σχολικούς χώρους, αλλά δεν υπάρχει γενική απαγόρευση του φυτού σε εθνικό επίπεδο (ΙΣΠΑΝΙΑ – AYUNTAMIENTO DE MADRID – MUNICIPAL GREEN SPACE GUIDELINES).
Στην ΙΤΑΛΙΑ ,η πικροδάφνη χρησιμοποιείται εκτεταμένα σε έργα αστικού πρασίνου λόγω της μεγάλης αντοχής της σε ξηρασία, αλατότητα και ατμοσφαιρική ρύπανση. Οι οδηγίες δημόσιας υγείας περιορίζονται κυρίως σε προληπτικές συστάσεις για χώρους παιδιών (ΙΤΑΛΙΑ – REGIONE EMILIA-ROMAGNA – MANUALE ALBERATURE URBANE).
Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΗΣ: ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΕ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΑΖΙΚΗ ΕΚΡΙΖΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ.
___________________
